Montage: Documentaire ‘Geef Ze Bergen’
Sommige projecten blijven hangen. Geef ze Bergen is er zo één.
Voor deze lange documentaire over het speciaal onderwijs en de zoektocht naar een menselijker, inclusiever schoolsysteem verzorgde ik de montage. Het is een film die niet alleen laat zien hoe het anders kan, maar ook voelbaar maakt waarom dat nodig is.
Trailer
Verhaal over jongeren die niet in het systeem passen
Geef ze Bergen volgt een groep jongeren voor wie het huidige onderwijssysteem niet werkt. Jongeren die buiten de kaders vallen. Ze zijn door de maatschappij ‘afgeschreven’, zoals onderwijsbestuurder Mirthe Kamphuis het in de film pijnlijk verwoord.
Naast Kamphuis komen meer bevlogen docenten en begeleiders aan het woord. Allemaal zijn ze op zoek naar ruimte — naar andere vormen van onderwijs, naar manieren om beter aan te sluiten bij wie deze jongeren écht zijn.
Het verhaal start in Nederland waar deze leerlingen – van de Tarcisiusschool in Nijmegen – via een intensief trainingsprogramma worden voorbereid op een zware hike in de afgelegen bergen van Bosnië en Herzegovina. Met vallen en opstaan worden uitdagingen overwonnen en groeit het zelfvertrouwen. Grenzen worden verlegd en het wordt duidelijk dat samenwerken loont. Ook blijkt dat het kunnen aangeven van je eigen grenzen iets is wat je kunt leren.
Zonder al te veel te willen spoileren: de film eindigt op de top van de Maglić, de hoogste berg van Bosnië en Herzegovina.
Productie
In juni reisden we met een groep van negen jongeren, vijf begeleiders en een filmcrew van vier — regisseur/camera Jeppe van Pruissen, camera Joris van Egmond, geluidsman Boris Verettas en ik — af naar de Balkan. Mijn rol lag in de montage. Normaal gesproken begint dat werk pas wanneer alle beelden zijn gedraaid en het verhaal zich op de montagetafel ontvouwt. Dit keer liep het anders: ik mocht vanaf het begin onderdeel zijn van het proces.
Ter plekke hield ik me bezig met het beheren en veiligstellen van al het gedraaide materiaal — van verschillende camera’s, drones, GoPro’s en telefoons tot de vele audiobestanden uit meerdere microfoonsets. Secuur werk, juist omdat er onderweg niets even opnieuw gedaan kon worden.
In een schuurtje richtte ik een werkplek in om de eerste voorzichtige stappen in de montage te kunnen zetten: het ordenen van materiaal en het aanbrengen van een eerste structuur. Tussendoor was er ruimte om te kijken, te luisteren en te registreren — én om toe te geven aan mijn timelapse-verslaving. Van zonsondergangen in Sarajevo en in de bergen tot de helderste sterrenhemels — Bosnië en Herzegovina bleek behoorlijk timelapse-geniek.
Montage
In september zijn Jeppe en ik in mijn edit-studio begonnen met het verder uitbouwen en vormgeven van het verhaal. Toen bleek nog maar eens hoe waardevol het was om mee te zijn geweest. Zo’n reis smeedt een band. Je leert mensen echt kennen. De jongeren, hun achtergrond, hun zoektocht. De bevlogenheid van de mensen die met hen werken. Dat maakt dat de montage niet alleen een technisch proces is, maar ook een vorm van verantwoordelijkheid: recht doen aan wat je hebt gezien. Persoonlijk en dichtbij. Iets wat – hopelijk – terug te voelen is in de uiteindelijke montage.
De rol van muziek
In de montage speelt muziek een belangrijke rol. Niet als versiering, maar als drager van emotie en betekenis. In de zoektocht naar de juiste toon hebben we ons laten inspireren door de regio. Balkanmuziek varieert van uitbundige feestmuziek tot zeer melancholische kleine liedjes. Zeer geschikt voor een film die een lach en een traan in zich heeft.
Sevdah is de traditionele, weemoedige volksmuziek uit Bosnië, ook wel “Balkan-fado” genoemd. Voor de film is een speciale samenwerking tussen de Bosnische sevdah-zangeres Tea Mikić en filmcomponist Edwin de Graaf opgetuigd.
Muziek legt bloot wat je niet direct ziet. Het geeft ruimte aan gevoel, aan twijfel, aan beweging. Niet voor niets zitten er in de film een aantal scenes waarin de groep in een onbedaarlijk hard zingen uitbarst. Muziek verbindt. In Geef ze Bergen is de muzikale laag essentieel voor hoe het verhaal zich ontvouwt.
En daarnaast is er de stilte. Stilte die ruimte biedt om alles te laten landen. Zo zit er bijvoorbeeld een twee minuten durend shot in waarin je ziet hoe de zestienjarige jongens ademloos naar de natuur staan te luisteren.
Van première naar gesprek
Na een grootse première in Nijmegen en meerdere vertoningen in bioscopen door het land, leeft de film inmiddels verder.
Dat de film iets blootlegt en losmaakt, blijkt wel uit alle reacties. Op aanvraag wordt Geef ze Bergen vertoond tijdens bijeenkomsten op scholen, kindcentra, gemeenten, jeugdhulporganisaties en andere instellingen met een pedagogische of maatschappelijke opdracht. En dat is misschien wel de mooiste bestemming: dat de film niet eindigt bij het kijken, maar een begin wordt van gesprek.
Wat nog wel het meest blijft hangen, is de kracht van de jongeren en hun begeleiders. Deze reis — fysiek en mentaal — ga je niet zomaar aan. “Je moet het gewoon doen,” zegt Mirthe Kamphuis in de film. Dat klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. Het is onbeschrijfelijk stoer dat zij dit ‘gewoon’ gedaan hebben.
Tot slot een groot compliment aan regisseur Jeppe van Pruissen, die dit hele proces — van eerste idee tot uiteindelijke film — heeft gedragen en vormgegeven. Het is bijzonder om van zo dichtbij te hebben mogen meewerken aan een film die zoveel zorg, aandacht en liefde in zich heeft.
Credits:
Productie: Change the Story
Regie & camera – Jeppe van Pruissen
Camera – Joris van Egmond
Camera – Libert Link
Geluid – Boris Verettas
Timelapse & Montage – Koen Samson
Zie geefzebergen.nl voor meer info over deze film en de agenda met geplande vertoningen.
Wil je voor jouw organisatie een vertoning aanvragen? Zie dan: geefzebergen.nl/vertoning